Gebitsbehandeling paard

door in Paardentandheelkunde 27 september 2026

Een regelmatige gebitsbehandeling voorkomt problemen met rijden en helpt je paard om gezond oud te worden.

Levensduur van een paardengebit

Een paard doet het zijn hele leven met hetzelfde gebit. Eenmaal gevormde tanden en kiezen groeien niet meer aan, zoals dat bijvoorbeeld bij een konijn wel gebeurt. Daarom is een regelmatige gebitsbehandeling voor je paard letterlijk van levensbelang: zo slijten tanden en kiezen zo gelijkmatig mogelijk en kan je paard oud worden met een gezond gebit.

Wat gebeurt er tijdens een gebitsbehandeling bij je paard?

Veel eigenaren vragen me wat ik eigenlijk doe als ik in de mond van hun paard kijk. Kort gezegd controleer ik het hele gebit: de snijtanden, de hoektanden (bij hengsten en ruinen), eventuele wolfskiezen en alle kiezen. Ik let op slijtage, scherpe randen, haken, loszittende doppen, kieren en gaatjes. Wat nodig is, behandel ik meteen. Het doel is niet om zoveel mogelijk weg te halen. Het doel is het gebit weer in balans te brengen, zodat je paard pijnvrij kan kauwen en het bit prettig in de mond ligt.

Zo verloopt een gebitsbehandeling bij je paard

        1. Even bijpraten. Ik vraag hoe je paard eet, of het voer laat vallen, hoe het loopt onder het zadel en wanneer het gebit voor het laatst is behandeld. Jouw ervaringen vertellen me vaak al veel.
        2. Van buiten bekijken. Ik bekijk en voel het hoofd, de kaken en de kauwspieren. Is alles symmetrisch? Zijn er zwellingen of pijnlijke plekken?
        3. Snijtanden en kaakbeweging. Ik controleer de snijtanden en kijk of de onderkaak vrij zijwaarts en naar voren kan bewegen.
        4. In de mond kijken. Met een mondsperder houd ik de mond veilig open. Ik spoel voerresten weg en bekijk en voel met een lamp en een spiegel elke tand en kies.
        5. Behandelen. Scherpe randen, dominante tanden of kiezen en haken worden weggevijld, losse doppen verwijderd en waar nodig wolfskiezen getrokken.
        6. Nabespreken. Ik vertel je wat ik heb gezien en gedaan, en wanneer de volgende controle verstandig is.

Sommige paarden vinden een behandeling spannend.
Ik neem in dat geval meer tijd en luister goed naar de eigenaar. Soms is een oog afdekken zodat het paard niet ziet wat ik doe voldoende. Als nodig gebruik ik een praam, of ik prik de eerste sedatie in de spier of ik vraag de eigenaar om een uur voor ik kom een orale sedatiepasta in de mond van het paard te geven.

Hoe lang duurt een gebitsbehandeling bij een paard?

Een standaard controle met behandeling duurt duurt ongeveer 30 tot 45 minuten. Moeten er wolfskiezen worden verwijderd, of heeft je paard een golfgebit of diastema’s, dan duurt het langer. Plan ook wat extra tijd in, zodat je paard rustig kan wennen.

Doppen

Als een paard 2,5 jaar oud is, begint het met wisselen. Dit duurt tot het paard 5 jaar is. Dit is precies de periode waarin er veel verandert in het leven van een paard: het gaat van de opfok naar een ruiter, wordt zadelmak gemaakt en krijgt voor het eerst een bit in de mond. Een restant van een melktand of -kies noemt men ook wel een “dop”. Doppen kunnen vervelende gevolgen hebben als ze niet vlot en in zijn geheel loskomen. Loszittende doppen hebben scherpe randen die pijn kunnen veroorzaken tijdens het eten en/of rijden. Plan voor paarden tussen de 2,5 en 5 jaar daarom elk half jaar een gebitsbehandeling.

Wolfskiezen

Wolfskiezen zijn kleine kiezen die tegen de voorste kies groeien. Dit is precies de plaats waar het bit in de paardenmond ligt. Omdat deze kiesjes zo klein zijn, kan het bit er grote druk op zetten, en dat doet je paard pijn. Blijkt jouw paard wolfskiezen te hebben (niet elk paard heeft ze), dan adviseer ik om ze tijdens de behandeling te laten verwijderen. Meestal is dit een kleine ingreep die ik onder lokale verdoving uitvoer.

Haken, hellingen, golven, scherpe randen en wasbordpatroon

Alles wat uitsteekt buiten het normale oppervlak van de kiezen of tandenrij geeft problemen in de mond van je paard. Het kan het slijmvlies van wang of tong beschadigen en zo pijn doen. Daarnaast geeft het problemen met de aanleuning en ontstaan er kieren tussen de kiezen, zogenaamde “diastema’s”

Wat betekenen deze termen precies?

  • Haken: een uitstekende punt aan het begin of einde van een kiezenrij. Ze ontstaan vaak doordat boven- en onderkaak niet precies op elkaar aansluiten. Dat stukje kies wordt niet afgesleten en steekt steeds verder uit.
  • Hellingen: een kies waarbij het kauwvlak niet vlak ligt maar oploopt.
  • Golven: de kiezenrij slijt ongelijk, waardoor er een golvende lijn ontstaat van afwisselend te hoge en te lage kiezen. Dat belemmert het normale kauwen.
  • Scherpe randen: de bovenkaak van een paard is breder dan de onderkaak. Daardoor slijt de buitenkant van de bovenkiezen en de binnenkant van de onderkiezen minder. Er ontstaan scherpe punten die in de wang en tong kunnen snijden. Dit is een van de meest voorkomende redenen voor een regelmatige behandeling.
  • Wasbordpatroon (dwarse kammen): de dwarse richels op het kauwvlak van de kiezen worden hoger dan normaal, waardoor het oppervlak op een wasbord gaat lijken. De kiezen van boven- en onderkaak grijpen daardoor in elkaar, waardoor het paard minder goed zijwaarts kan kauwen.

Problemen met rijden en aanleuning

De onderkaak van een paard beweegt een heel klein beetje naar voren ten opzichte van de bovenkaak als het paard zijn hoofd naar beneden beweegt. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij het grazen, maar ook tijdens de aanleuning bij het rijden. Een heel klein haakje aan bijvoorbeeld de voorste kies of de achterste snijtand kan daardoor grote gevolgen hebben, omdat het die beweging belemmert.

Diastema’s

Door verkeerde druk kan een kies of tand verplaatsen. Daardoor ontstaan er kieren tussen tanden of kiezen, zogenaamde “diastema’s”. In zo’n kier hoopt voer zich op en kan het vast komen te zitten. Mensen gebruiken tandenstokers om deze ruimtes schoon te houden; een paard kan dat niet. Het vastzittende voer gaat rotten. Bij dit rottingsproces zijn bacteriën betrokken die in een gezonde paardenmond niet voorkomen. Deze bacteriën tasten eerst het slijmvlies aan, daarna de ligamenten die een tand of kies in het bot vasthouden, en daarna ook het kaakbot zelf. Dit heet periodontitis. De aantasting van het kaakbot is onomkeerbaar: de tand of kies raakt los, en de enige behandeling is dan het trekken ervan. Hoe beter we diastema’s voorkomen, hoe langer je paard zijn tanden en kiezen houdt.

De bacteriën in het rottingsproces produceren bovendien zuren, waardoor cariës kan ontstaan. Bij perifere cariës lost de kies als het ware op vanaf de buitenzijde. Dit gebeurt ook tussen de kiezen, waardoor de diastema’s alleen maar erger worden. In dit geval ontstaat er een vicieuze cirkel waar je lastig weer uit vandaan komt. Voorkomen is in dit geval echt beter want genezen is vaak een langdurig en kostbaar proces. Er zijn vaak meerdere gebitsbehandelingen nodig en soms is zelfs doorverwijzing naar een kliniek noodzakelijk.

Cariës

Cariës is beter bekend als “gaatjes”, en ook paarden kunnen gaatjes krijgen. Er zijn bij paarden twee soorten cariës. Er bestaat perifere cariës, waarbij de buitenzijde van de tanden en kiezen aangetast wordt, en infundibulaire cariës.

Bij infundibulaire cariës worden de infundibulae van de kiezen in de bovenkaak aangetast. Infundibulae zijn van nature aanwezige virtuele gaatjes in de kiezen van de bovenkaak en in de snijtanden van paarden. In elke snijtand zit één infundibulum, in elke kies in de bovenkaak zitten er twee. Door cariës kunnen deze infundibulae zo groot worden dat er van een kies alleen nog een rand rondom een holte over is. Dat verzwakt de kies zo sterk dat hij kan breken. Door het gebit van je paard regelmatig te laten behandelen, wordt infundibulaire cariës ontdekt voordat het vergevorderd is. Zo kan het proces op tijd gestopt worden. Net als bij mensen kunnen kiezen van paarden worden gevuld. Dat stopt de cariës, en de kies krijgt zijn stevigheid terug zodat hij niet meer kan breken. Met een regelmatige gebitsbehandeling bij je paard wordt cariës ontdekt voordat het vergevorderd is.

Wat gebeurt er zonder gebitsbehandeling bij je paard?

Paarden zijn goed in het verbergen van pijn. Een gebitsprobleem kan daardoor lang onopgemerkt blijven. Het wordt ondertussen wel erger. Scherpe randen veroorzaken wondjes in de wang en tong. Haken en golven beperken de kauwbeweging, waardoor je paard zijn voer minder goed fijnmaakt. Diastema’s kunnen leiden tot periodontitis en verlies van kiezen, en cariës kan een kies laten breken.

Signalen waar je op kunt letten:

  • voer laten vallen of rolletjes hooi uitspugen
  • langzamer eten of afvallen
  • onverteerde voerdeeltjes of lange stengels in de mest
  • hoofdschudden, scheef in de hand liggen of tegen het bit ingaan
  • een vieze geur uit de mond of een dikke wang

Zie je een van deze signalen, wacht dan niet tot de volgende geplande controle.

Hoe vaak heeft je paard een gebitsbehandeling nodig?

Voor jonge paarden (2,5–5 jaar) is een controle elk half jaar verstandig. Een volwassen paard heeft meestal genoeg aan één gebitsbehandeling per jaar. Bij paarden met een bekend gebitsprobleem raad ik weer elk half jaar aan. Benieuwd wat een gebitsbehandeling paard kost? 

Bekijk mijn tarieven.

Cariës in de voorste kiezen

Gebitsbehandeling paard/ cariës in de voorste kiezen
Gebitsbehandeling paard
Twijfel je over het gebit van je paard?

Ik kom bij je op stal en kijk het hele gebit van je paard na. Zo vang je problemen op tijd af, nog voordat je paard er last van krijgt.

✓ Paardentandarts en voedingsconsulent voor paarden    ✓ Bij jou op stal    ✓ Gecertificeerd NVVGP en DVP

Gebitsbehandeling paard

Over de auteur

Marieke Hartog is dierenarts, paardentandarts en voedingsconsulent voor paarden in Noord-Holland. Na haar studie diergeneeskunde in Gent specialiseerde ze zich in paardentandheelkunde. Ze is gecertificeerd bij de NVVGP en DVP, volgt jaarlijks nascholing en helpt twee keer per jaar bij praktijklessen aan de Faculteit Diergeneeskunde in Utrecht. Bij elke gebitsbehandeling van een paard combineert ze haar kennis als dierenarts met jarenlange ervaring met paarden.

Paarden zijn al haar hele leven haar passie. Ze kreeg haar eerste pony toen ze zes was, beleerde twee jonge paarden zelf en is nu de trotse eigenaar van de pony’s Sam en Dorus.