Paard valt af in de winter

door in Paardenvoeding 1 oktober 2026

Oorzaken van gewichtsverlies bij paarden in de koude maanden

Een paard valt af in winter meestal niet door één oorzaak. Koude, voermanagement, beweging en gezondheid versterken elkaar. Zakt de temperatuur onder de thermoneutrale zone, dan verbrandt het lichaam extra energie voor warmte. Groeien voer en eettijd dan niet mee, dan loopt het tekort snel op.

  • Koude en vacht: koudestress kost energie, en een slecht passende of ontbrekende deken maakt dat erger. Bij een geschoren sportpaard zie je dat meteen. Bij een pony met een dikke wintervacht blijft het verlies lang verborgen.
  • Eettijd en toegang tot hooi: kan een paard minder uren eten of is de hooitoegang beperkt, dan mist het juist de vezels die warmte opleveren.
  • Beweging en werkbelasting: een sportpaard in training heeft in de winter een hogere energiebehoefte dan een recreatiepaard dat minder buiten komt.
  • Leeftijd en gebit: een ouder paard kauwt stug winterruwvoer vaak minder goed fijn en neemt daardoor minder voedingsstoffen op.

Wintervoer en voerschema: waar je het gewicht mee stuurt

Het winterrantsoen aanpassen

Het rantsoen bepaalt voor een groot deel of een paard in de winter op gewicht blijft. Valt een paard af in de winter, dan gaat het vaak om de hoeveelheid en kwaliteit van het ruwvoer, de voerfrequentie en de behoefte aan energie, eiwit en mineralen. Het verteren van vezels levert warmte op, dus constante toegang tot hooi en voldoende eettijd vormen de basis. Verdeel het voer over de dag, zodat het paard niet urenlang zonder ruwvoer staat. Let ook op het drinkwater. Paarden drinken minder als het water ijskoud is of bevriest, en dat vergroot het risico op verstopping. Zorg dus voor vers, ijsvrij water.

Waarom extra krachtvoer meestal niet de eerste stap is

Valt een paard af in de winter, dan is de schep krachtvoer snel vergroot. Vaak is dat een misser. Suiker- en zetmeelrijk voer kan de darmflora uit balans brengen, terwijl je juist een goed werkende blinde en dikke darm nodig hebt om ruwvoer om te zetten in energie. Dit geldt vooral voor oudere paarden en paarden met een verstoorde stofwisseling. Zoek eerst uit of het paard genoeg ruwvoer van goede kwaliteit binnenkrijgt. Heeft het extra energie nodig, kies dan voor vezelrijke, energierijke voeding met vet en eiwit in plaats van extra graan.

Veilig aankomen en maatwerk per type

Valt je paard af in de winter, laat het dan rustig aankomen. Bouw het rantsoen stapsgewijs op, begin met meer en beter ruwvoer en verdeel eventueel krachtvoer in kleine porties over de dag. Controleer elke twee weken of de lichaamsconditie verbetert. Wat je voert, hangt af van het type paard:

  • Bij recreatiepaarden volstaat meestal ruwvoer van goede kwaliteit met een balancer voor vitaminen en mineralen, afgestemd op de beweging, die in de winter vaak lager ligt.
  • Sportpaarden verbruiken meer energie en komen in koude periodes met alleen ruwvoer soms tekort. Plantaardige olie of bietenpulp geeft dan langzaam vrijkomende energie zonder suikerpieken.
  • Voor oudere paarden werkt makkelijk eetbare vezel, zoals geweekte ruwvoermix zonder granen, met voldoende eiwit tegen spierafbraak.
  • Pony’s en sobere rassen hebben ook in de winter een constante stroom vezels nodig, maar worden snel te zwaar. Stengelig, structuurrijk ruwvoer met een laag energiegehalte verlengt de kauwtijd zonder dat ze dikker worden.

Supplementen bij een mager paard: regels en keuzecriteria

Een goed winterrantsoen begint met voldoende ruwvoer dat bij het paard past. Een supplement is een gerichte aanvulling en nooit een vervanging van goed voermanagement. Valt een paard af in de winter, dan is een supplement zinvol als uit een voeranalyse een duidelijk tekort blijkt, of als het basisvoer de energiebehoefte niet meer dekt.

De regels voor toevoegingen in diervoeder, zoals bepaalde vitamines en kruiden, veranderen van tijd tot tijd. Vraag daarom bij de producent of leverancier na of een vertrouwd product nog aan de actuele regels voldoet en of de samenstelling niet is gewijzigd.

Let bij de keuze van een supplement op deze punten:

  • Lees de ingrediëntenlijst kritisch en mijd overbodige vulstoffen en veel toegevoegde suikers.
  • Kies een product dat een vastgesteld tekort aanvult, in plaats van een brede standaardmix.
  • Controleer of de gebruikte kruiden en vitamines zijn toegestaan.

De markt is groot en de regels zijn ingewikkeld, dus een objectieve blik helpt. Dierenarts Marieke Hartog verkoopt zelf geen supplementen, fysieke voerproducten of webshopproducten. Haar advies over aanvullingen blijft daardoor onafhankelijk.

Hooi en kuil beoordelen: wat je ziet, ruikt en laat analyseren

De beoordeling van hooi, voordroogkuil of luzerne begint in de stal, met je eigen zintuigen. Check een nieuwe partij op deze kenmerken voordat je hem voert:

  • Kleur en geur: goed ruwvoer ruikt fris of licht zoetig, niet muf, zuur of stoffig. De kleur loopt van frisgroen tot geelbruin, afhankelijk van het droogproces.
  • Textuur: kijk naar de verhouding tussen zacht blad en stengel. Oudere paarden met gebitsslijtage en verminderde spierkracht kauwen grove, harde stengels slechter, wat in de winter kan bijdragen aan gewichtsverlies.
  • Zuiverheid: let op schimmelplekken, veel stof en vreemde bestanddelen zoals giftig onkruid, zand of zwerfafval.

De zintuiglijke keuring is nodig, maar zegt niets over de werkelijke voedingswaarde. Weer, bodem en oogstmoment verschillen per perceel, dus de hoeveelheid opneembare voedingsstoffen kan per partij sterk uiteenlopen. Valt een paard of pony in de winter onverklaarbaar af, of verslechtert de conditie plotseling, dan geeft een laboratoriumanalyse van het ruwvoer houvast. Die analyse laat de beschikbare energie en het eiwit zien, plus de suiker- en mineralengehalten. Zo weet je of het ruwvoer de energiebehoefte echt dekt, en stuur je het rantsoen gericht bij in plaats van op de gok extra krachtvoer te geven.

Aanvullend onderzoek bij gewichtsverlies: welke route past bij welke klachten

Valt een paard af in de winter terwijl het rantsoen op orde lijkt, kijk dan verder dan het voer. Bij wisselende mest, terugkerende lichte koliek of een Body Condition Score die blijft dalen, is het tijd om de dierenarts in te schakelen. Een diagnostisch traject laat zien waarom het paard de voedingsstoffen onvoldoende opneemt. Welk onderzoek het meest oplevert, hangt af van het type paard en de klachten.

  • Bij een ouder paard of pony vormt het gebit of verminderde kauwkracht door spierverlies vaak de drempel. Denk aan een bejaarde pony die proppen maakt van het hooi. Dan is een grondige gebitscontrole nodig. Dierenarts Marieke Hartog is NVVGP-gecertificeerd paardentandarts. Met sedatie kan ze het gebit rustig en veilig inspecteren, zodat pijnlijke problemen zoals losse kiezen of diastema’s behandeld worden.
  • Bij een paard met vage klachten, zoals terugkerende lichte koliek, mestwater, onregelmatige mest, aanhoudende lusteloosheid, tegenvallende prestaties of een conditie die niet verbetert, kan laboratoriumonderzoek helpen. Een bloedonderzoek geeft inzicht in ontstekingswaarden, orgaanfuncties en de eiwit- en suikerstofwisseling. Mestonderzoek screent de mest op interne parasieten. Controle op zand is op stal uit te voeren door een hand mest in een handschoen of plastic zak te doen, te mengen met water en te kijken of er zand onderin de zak verschijnt. Omdat zand zwaarder is dan de overige bestanddelen in de mest zakt dit naar de bodem.

Kies je op tijd voor gericht onderzoek, dan loopt een paard niet de hele winter met een onopgemerkt probleem rond en kun je gericht werken aan herstel van de conditie.

Gewichtsverlies vroeg herkennen en vastleggen

Een dikke wintervacht of regendeken verbergt de werkelijke conditie van een paard vaak goed. Valt een paard af in de winter, dan ziet wie alleen op het oog afgaat het verlies vaak te laat. Gewichtsverlies begint subtiel. Let op deze signalen:

  • Uiterlijk en spiermassa: de ribben voel je makkelijker zonder druk, en heupbeenderen of wervelkolom steken duidelijker uit.
  • Eetlust en gedrag: het paard eet trager, laat ruwvoer liggen of staat lusteloos in de wei.
  • Vacht: de haren verliezen hun glans of staan rechtovereind, een teken dat het paard moeite heeft om warm te blijven.

Observeren is niet genoeg, je moet ook meten. Een paard dat je elke dag ziet, beoordeel je namelijk makkelijk verkeerd. Bepaal periodiek de Body Condition Score door met je handen de vetreserves te voelen bij de nek, achter de schouder, op de ribben en bij de staartaanzet. Gebruik daarnaast een meetlint rond de singelplaats en maak elke twee weken een foto vanuit dezelfde hoek. Noteer score, omvang en datum in een schrift of op je telefoon. Zo zie je een dalende lijn veel eerder dan wanneer je op je gevoel afgaat.

De darmen als verborgen oorzaak van gewichtsverlies

In de winter verandert de dagelijkse routine van een paard, en dat merkt het darmmicrobioom. De overgang van weidegras naar een rantsoen van vooral hooi of voordroog vraagt een aanpassing van de bacteriën in de blinde en dikke darm. Die bacteriën breken vezels af en zetten ze om in bruikbare energie. Raakt dit evenwicht verstoord, dan haalt een paard of pony minder uit hetzelfde voer. Je ziet dat lagere rendement niet, maar vaak valt een paard in de winter juist hierdoor onverklaarbaar af.

Deze signalen wijzen erop dat de spijsvertering extra aandacht nodig heeft:

  • Wisselende of afwijkende mest, zoals onverklaarbaar slappe mest
  • Terugkerende lichte koliek of aanhoudende gasvorming
  • Een doffe vacht
  • Verminderde eetlust, ondanks ruim voldoende voer

Bij zulke signalen grijpen eigenaren snel naar pre- en probiotica. Dat kan nuttig zijn, maar alleen als het product aansluit bij wat het paard echt nodig heeft. Zomaar poeder of vloeistof in de voerbak doen lost de kern zelden op en kan de darmflora onbedoeld verder uit balans brengen. Laat daarom eerst de situatie in kaart brengen. Een klinisch onderzoek en een blik op het rantsoen laten zien of ondersteuning nodig is en welke toevoeging past bij de spijsvertering van jouw paard.

Stress, beweging en stalklimaat als gewichtsfactoren

Een goede conditie in de winter hangt van meer af dan ruwvoer. De leefomgeving en de mentale rust van het paard tellen minstens zo zwaar mee. Een paard dat langdurig gespannen is, verbruikt meer energie en valt daardoor in de winter sneller af. Frisse lucht door goede ventilatie, een schone en droge ligplek en dagelijks sociaal contact dragen bij aan een gezond gewicht. Ook gevarieerde beweging telt. Afwisselende training of vrije uitloop helpt om opgekropte energie kwijt te raken en voorkomt dat stress de overhand krijgt.

De ideale omgeving verschilt per paard. Staat een paard veel binnen of heeft het stalrust, dan is contact met soortgenoten over de boxwand of in de paddock extra belangrijk. Een paard dat alleen staat, is vaak voortdurend waakzaam en verbruikt daarmee ongemerkt energie. In een groepsstal kan juist spanning ontstaan door onrust in de kudde of een gebrek aan vluchtwegen. Gewichtsverlies door stress begint meestal sluipend, dus houd gedrag en lichaamstaal in de gaten. Dit zijn herkenningspunten van te veel spanning:

  • Een constant verhoogde spierspanning in hals, kaken en rug.
  • Het ontstaan of verergeren van stalondeugden, zoals weven, kribbebijten of boxlopen.
  • Gapen, tandenknarsen of nerveus schrapen.
  • Dunnere of waterige mest door een versnelde darmpassage.

Kijk dus kritisch naar stalklimaat, dagritme en sociale behoeften. Zo verspilt een paard minder energie aan stress en houdt het meer over om de koude maanden door te komen.

Lichaamsconditie beoordelen per type paard of pony

Onder een dikke wintervacht of warme deken zie je niet of een dier spiermassa of vet verliest. Met de Body Condition Score beoordeel je de vetbedekking op specifieke plekken, zoals de hals, de ribbenkast en de staartbasis. In de winter doe je dat vooral met je handen. Ga met vlakke vingers over de ribben. Bij een gezonde conditie voel je ze wel, maar zie je ze niet. Elk type heeft een andere bouw en stofwisseling, dus de ideale uitkomst verschilt per segment. Een topsportpaard mag in verhouding droger zijn, terwijl een ouder dier in de winter juist wat meer reserve nodig heeft.

Een vaste monitoringroutine helpt om ongewenst gewichtsverlies op tijd te zien. Beoordeel elke twee weken op een vast moment de vetbedekking en spiermassa. Zie je een neerwaartse trend en valt je paard in de winter af, pas dan het ruwvoermanagement aan. Wacht je tot het paard zichtbaar mager is, dan is het in de koude maanden lastig om het gewicht weer op peil te krijgen. De tabel laat per type de belangrijkste verschillen zien.

Type dierIdeale beoordelingRisicoprofiel in de winterAandachtspunt bij het voelen
SportpaardLicht voelbare ribben, goed bespierde bovenlijn en atletische bouw.Verlies van spiermassa door hoge energiebehoefte voor training en warmtebehoud.Verwar spierverlies op rug en lendenen niet met algemeen gewichtsverlies.
RecreatiepaardRibben gemakkelijk te voelen zonder hard te drukken, soepele vetbedekking over de rug.Sluipend gewichtsverlies doordat een afnemende conditie onder de vacht niet direct opvalt.Voel bij elke controle bewust naar de vetreserves bij de staartbasis en de ribben.
Ouder paardIets meer reserve is gewenst als buffer tegen de kou.Snelle vermagering en spierafbraak, soms versterkt door een slecht gebit.Besteed extra aandacht aan de schoft en de bespiering van de hals.
Pony en shetlanderRibben voelbaar met lichte druk, geen harde vetkam op hals of rond de staart.Ook in de winter blijft overgewicht een risico, met kans op stofwisselingsproblemen.Laat je niet misleiden door de dikke vacht; voel door tot op de huid.

Zelf bijsturen of een onafhankelijk adviseur raadplegen

Je kent je paard het best. Met gerichte aanpassingen in rantsoen of voermanagement bereik je vaak al veel, en door conditie en voeropname te volgen zie je snel of een aanpassing werkt. Soms is het verstandiger om niet langer zelf te zoeken, maar een ruwvoeranalyse of onafhankelijk voedingsadvies te laten uitvoeren door een deskundige. Dat geldt bij deze signalen:

  • Je paard valt af in de winter zonder duidelijke oorzaak.
  • Een conditiescore die uit balans is, of het paard nu te mager of te vet is.
  • Wisselende of afwijkende mest.
  • Terugkerende lichte koliek of gasvorming.

Laat je hier op tijd naar kijken, dan voorkom je dat een probleem stilletjes verergert. Dierenarts Marieke Hartog werkt als onafhankelijk voedingsconsulent voor paarden, pony’s, shetlanders en ezels. Ze is dierenarts met aanvullende certificering als paardentandarts (NVVGP) en voedingsconsulent paard (DVP) en kijkt daardoor naar het hele plaatje, van het kauwen tot de opname van voedingsstoffen. Ze adviseert aan huis en op stal in Noord-Holland, ook bij kleine aantallen dieren, met persoonlijke, duidelijke en nuchtere uitleg. Ze verkoopt geen voerproducten of supplementen, dus haar advies richt zich uitsluitend op het paard.

Paard valt af in winter
Valt je paard af in de winter?

Bel me voor een telefonisch consult of plan een bezoek op stal. Ik kijk met je naar het rantsoen, het ruwvoer, de conditie en het gebit. Zo vinden we samen waarom je paard in de winter afvalt en hoe je het gewicht weer veilig op peil krijgt.

✓ Paardentandarts en voedingsconsulent voor paarden    ✓ Bij jou op stal    ✓ Gecertificeerd NVVGP en DVP

paard valt af in winter
Veelgestelde vragen

Vragen aan Marieke Hartog

Waarom valt mijn paard af in de winter?

Een paard valt af in de winter als het meer energie verbruikt dan het binnenkrijgt. Kou kost extra energie, terwijl er minder gras is en het ruwvoer soms minder oplevert of het paard minder eettijd heeft.

Wat zijn de oorzaken van gewichtsverlies in de winter?

Meestal gaat het om een combinatie van koudestress, te weinig eettijd of hooitoegang, voer dat te weinig oplevert, beweging en onderliggende problemen zoals een slecht gebit. Het paard verbruikt dan meer energie dan het binnenkrijgt.

Verbruikt een paard meer energie als het koud is?

Ja. Zakt de temperatuur onder de grens waarbij het paard zichzelf comfortabel warm houdt, dan verbrandt het extra brandstof om op temperatuur te blijven. Wind en regen vergroten die behoefte.

Kan het gebit de oorzaak zijn van afvallen?

Ja. Slijtage, verminderde kauwkracht, losse kiezen of pijn in de mond zorgen ervoor dat een paard het ruwvoer minder goed kauwt, proppen maakt of voedingsstoffen mist. Een gebitscontrole sluit dit uit of pakt het aan.

Krijgt mijn paard genoeg ruwvoer?

Kijk eerst naar de dagelijkse hooiopname en de kwaliteit van het ruwvoer. Staat je paard regelmatig uren zonder hooi, of blijft er weinig liggen, dan is de hoeveelheid vaak te krap. Een ruwvoeranalyse laat zien wat het voer werkelijk levert.

Helpt een deken tegen afvallen?

Een goed passende deken kan helpen. Ze beperkt warmteverlies, waardoor het paard minder eigen energie kwijt is aan lichaamswarmte. Een te dunne of slecht passende deken werkt dat tegen.

Moet ik meer krachtvoer geven?

Meestal niet als eerste stap. Zorg eerst dat het ruwvoer op orde is en overweeg pas daarna meer krachtvoer. Heeft je paard extra energie nodig, kies dan liever vezelrijk voer met vet, zoals bietenpulp of plantaardige olie, in plaats van extra graan.

Hoe zie je of een paard te mager is?

Voel met vlakke handen naar de vetlaag op hals, ribben, rug en staartbasis. Zie of voel je de ribben meteen heel duidelijk, of steekt de ruggengraat uit, dan is de conditie te schraal.

Hoe laat je een paard veilig aankomen?

Bouw het rantsoen stap voor stap op. Begin met meer en beter ruwvoer en verdeel eventueel krachtvoer in kleine porties over de dag. Controleer elke twee weken de conditie met de Body Condition Score, een meetlint en een foto vanuit dezelfde hoek.

Wanneer schakel je de dierenarts in?

Valt je paard af in de winter terwijl het rantsoen op orde lijkt, of zie je wisselende mest, terugkerende lichte koliek of een conditiescore die blijft dalen? Schakel dan de dierenarts in. Een gebitscontrole, mestonderzoek of bloedonderzoek brengt de oorzaak in beeld.

Wat voer jij je paard in de winter? Wintertips

Zorg voor constante toegang tot goed hooi en verdeel het voer over de dag. Geef vers, ijsvrij water en gebruik een goed passende deken bij een geschoren of ouder paard. Vul aan met een balancer voor vitaminen en mineralen en voel elke twee weken onder de vacht hoe de conditie is.

Over de auteur

Marieke Hartog is dierenarts, paardentandarts en voedingsconsulent voor paarden in Noord-Holland. Na haar studie diergeneeskunde in Gent specialiseerde ze zich in paardentandheelkunde. Ze is gecertificeerd bij de NVVGP en DVP, volgt jaarlijks nascholing en helpt twee keer per jaar bij praktijklessen aan de Faculteit Diergeneeskunde in Utrecht. Bij elke gebitsbehandeling van een paard combineert ze haar kennis als dierenarts met jarenlange ervaring met paarden.

Paarden zijn al haar hele leven haar passie. Ze kreeg haar eerste pony toen ze zes was, beleerde twee jonge paarden zelf en is nu de trotse eigenaar van de pony’s Sam en Dorus.